Zakład Ubezpieczeń Społecznych coraz rzadziej kontroluje przedsiębiorców, ale kiedy już pojawiają się inspektorzy, w zdecydowanej większości przypadków wykrywają nieprawidłowości. Od stycznia do sierpnia 2026 roku w Małopolsce stwierdzono je aż w 91,3 proc. przeprowadzonych kontroli. Wynik finansowy ustaleń przekroczył 62 mln zł. ZUS coraz skuteczniej wybiera firmy do sprawdzenia, wykorzystując zaawansowaną analizę danych i modele oceny ryzyka.
Zmienia się sposób prowadzenia kontroli przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zamiast sprawdzać możliwie największą liczbę przedsiębiorców, instytucja koncentruje się na podmiotach, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.
Efekty takiego podejścia pokazują najnowsze dane za pierwszych osiem miesięcy 2026 roku. Kontroli jest mniej niż przed laty, ale odsetek tych zakończonych wykryciem nieprawidłowości przekracza już 90 proc.
Sądeccy przedsiębiorcy aktywnie korzystają także z dostępnych ulg. Jak informowaliśmy na miastoNS.pl, w samym nowosądeckim oddziale ZUS złożono ponad 53 tysiące wniosków o wakacje składkowe, co było jednym z najwyższych wyników w Małopolsce
Małopolska pod lupą ZUS. Nieprawidłowości w 1401 kontrolach
Od stycznia do sierpnia 2026 roku inspektorzy ZUS przeprowadzili w Małopolsce 1534 kontrole płatników składek. W 1401 przypadkach stwierdzili nieprawidłowości, co oznacza skuteczność na poziomie 91,3 proc.
Wynik finansowy przeprowadzonych kontroli wyniósł 62,2 mln zł.
Zdecydowana większość tej kwoty dotyczyła nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei 1,1 mln zł stanowiły ustalenia związane z błędnym naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Dane dotyczą całego województwa małopolskiego. Nie przedstawiono odrębnych wyników dla Nowego Sącza ani powiatu nowosądeckiego.
W całej Polsce ponad 373 mln zł. ZUS coraz skuteczniejszy
W skali kraju od stycznia do sierpnia 2026 roku pracownicy ZUS przeprowadzili 20 529 kontroli płatników składek.
Nieprawidłowości wykryto w 18 495 przypadkach. Oznacza to, iż ponad dziewięć na dziesięć kontroli zakończyło się stwierdzeniem uchybień.
Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł.
Z tej kwoty aż 360,6 mln zł dotyczyło nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Pozostałe 12,7 mln zł wynikało z błędów związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń.
Mniej kontroli niż przed laty. Skuteczność wzrosła z 65 do ponad 90 procent
Jeszcze kilka lat temu Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadzał rocznie około 60 tys. kontroli.
W 2017 roku było ich ponad 60,8 tys., a rok później blisko 59 tys.
Wówczas nieprawidłowości stwierdzano w około 65 proc. przypadków. w tej chwili wskaźnik ten przekracza 90 proc.
Zmienił się również przeciętny wynik finansowy jednej kontroli. W 2017 roku wynosił około 6 tys. zł, natomiast w tej chwili przekracza 18 tys. zł.
Oznacza to, iż średni wynik finansowy pojedynczej kontroli jest dziś około trzykrotnie wyższy niż dziewięć lat temu.
Warto przy tym podkreślić, iż najnowsze dane obejmują osiem miesięcy 2026 roku, podczas gdy przywołane statystyki z 2017 i 2018 roku dotyczą pełnych lat.
Zmiany w systemie ubezpieczeń dotyczą także preferencji dla firm. Od stycznia 2026 roku obowiązują nowe zasady korzystania z ulgi, o których informowaliśmy w materiale dotyczącym resetu „małego ZUS plus”
Jak ZUS wybiera firmy do kontroli? Coraz większą rolę odgrywają dane
Za wzrostem skuteczności stoi zmiana sposobu typowania przedsiębiorców do kontroli.
ZUS wykorzystuje informacje gromadzone we własnych systemach informatycznych, dane pochodzące z rejestrów publicznych oraz modele analizy ryzyka.
Pozwala to identyfikować sytuacje, w których istnieje większe prawdopodobieństwo nieprawidłowego rozliczania składek lub świadczeń.
W praktyce oznacza to, iż inspektorzy częściej kierowani są do podmiotów wytypowanych na podstawie określonych sygnałów i danych, zamiast prowadzić kontrole w sposób szeroko zakrojony.
Nie oznacza to jednak, iż 90 proc. wszystkich przedsiębiorców popełnia błędy. Tak wysoki wskaźnik dotyczy wyłącznie firm i innych płatników wybranych do kontroli, a nie całego rynku.
Transport, agencje pracy i ochrona. Na co szczególnie zwraca uwagę ZUS?
Wśród najczęściej wykrywanych problemów znajdują się nieprawidłowości dotyczące zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżania podstaw wymiaru składek oraz niewłaściwego rozliczania osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy.
Inspektorzy analizują również przypadki wykorzystywania różnych form zatrudnienia w celu ograniczania obciążeń składkowych.
Szczególną uwagę ZUS zwraca na rynek pracy platformowej, gdzie funkcjonują skomplikowane modele zatrudnienia i współpracy.
W ostatnim czasie nieprawidłowości często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w branży ochroniarskiej.
Pod lupą znajdują się również sektory charakteryzujące się dużą rotacją pracowników i częstym wykorzystywaniem umów cywilnoprawnych.
Kontrole ZUS to nie tylko składki. Chodzi również o prawa pracowników
Zakres kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych obejmuje m.in. prawidłowość zgłaszania osób do ubezpieczeń, obliczania i opłacania składek oraz ustalania uprawnień do świadczeń.
Nieprawidłowości w tych obszarach mogą mieć znaczenie nie tylko dla przedsiębiorców, ale również dla osób zatrudnionych.
Od prawidłowego zgłoszenia do ubezpieczeń i adekwatnego naliczania składek zależą bowiem prawa ubezpieczonych oraz wysokość niektórych przyszłych świadczeń.
Dane ZUS pokazują wyraźny kierunek zmian: mniej kontroli, ale coraz dokładniejsze typowanie podmiotów. Dla przedsiębiorców z Nowego Sącza i całej Małopolski to sygnał, iż szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe prowadzenie dokumentacji i rozliczanie składek.
Źródło: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dane za styczeń–sierpień 2026 r.
