27 grudnia 2025 roku zmarła Irena Rosińska-Melnik, rzeźbiarka, artystka-plastyk i pedagog, znana ze swojego trwałego wkładu w kulturę oraz estetykę przestrzeni publicznej regionu. Poznanianka, od lat związana również z Luboniem, pozostawiła po sobie dzieła, które na stałe wpisały się w krajobraz miasta. Jej pogrzeb odbył się 7 stycznia 2026 roku w kościele pw. Świętej Rodziny w Poznaniu, a miejscem spoczynku stał się cmentarz na Junikowie.
Jej działalność artystyczna, sięgająca lat 60. XX wieku, rozwijała się równolegle z dynamicznymi przemianami społecznymi Lubonia. Miasto, które w 1954 roku powstało z połączenia trzech wsi Lubonia, Żabikowa i Lasku w latach 70. i 80. intensywnie kształtowało swoją tożsamość nie tylko gospodarczą, ale także kulturową. W tym procesie istotną rolę odegrała sztuka obecna w przestrzeni publicznej.
Artystyczny głos w przestrzeni miasta
Irena Rosińska-Melnik ukończyła Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Poznaniu, uzyskując dyplom w 1962 roku w pracowni prof. Bazylego Wojtowicza. Od początku swojej drogi twórczej konsekwentnie realizowała rzeźby i formy plastyczne, które poza walorem estetycznym, pełniły funkcję nośników pamięci i symboli lokalnej wspólnoty. Tworzyła zarówno kameralne formy rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe, jak i dzieła o charakterze pomnikowym. Jej prace prezentowane były w kraju i za granicą, m.in. w Holandii, Niemczech, Iranie, na Węgrzech i w Belgii.
Kultura publiczna Lubonia lat 80.
Lata 80. w Luboniu to okres wzmożonej aktywności społecznej oraz pierwszych prób świadomego kształtowania kultury w przestrzeni publicznej. Jednym z lokalnych liderów tamtego czasu był Kazimierz Świderski, naczelnik Lubonia w latach 1981–1990. Jak podkreśla, rozwój sztuki w mieście był możliwy m.in. dzięki pozyskiwaniu grantów artystycznych, które umożliwiały realizację plenerowych form rzeźbiarskich.
Jednym z takich grantów było wsparcie, jakie otrzymała Irena Rosińska-Melnik. Dzięki niemu powstała m.in. najbardziej rozpoznawalna rzeźba artystki monumentalny „Znicz Pamięci Pokoju”, wykonany z brązu i granitu w Zakładach Metalurgicznych „Pomet” i ustawiony w 1988 roku na placu bł. Edmunda Bojanowskiego. Forma rzeźby, przypominająca sylwetkę kobiety-znicza, została wzbogacona o daty ważnych wydarzeń z historii Polski. Z czasem dzieło to stało się symbolem Lubonia i miejscem wspólnej refleksji mieszkańców, zyskując także obiegowe, potoczne nazwy funkcjonujące w lokalnej świadomości.
Rzeźby Lubonia
Warto podkreślić, iż krajobraz rzeźbiarski Lubonia współtworzyli także inni artyści. Na terenie przed Ośrodkiem Kultury przy ul. Sobieskiego znajduje się betonowa rzeźba „Trudy pracy” autorstwa Benedykta Koszni, znana mieszkańcom pod nazwą „Ślimak”. Ustawiona prawdopodobnie w 1989 roku, symbolizuje wysiłek i codzienną pracę rolnika, nawiązując do historii tego miejsca, dawnego Domu Rolnika.
Z kolei dramatycznym akcentem pamięci historycznej jest pomnik „Ręka” autorstwa Andrzeja Jarzębowskiego, usytuowany przy remizie OSP na skrzyżowaniu ulic Żabikowskiej i 11 Listopada. Brązowa rzeźba, odsłonięta w lipcu 2000 roku, przedstawia dłoń wołającą o pomoc i nawiązuje do tragicznych wydarzeń związanych z obozem karno-śledczym w Żabikowie.
W przestrzeni Żabikowa znajduje się także rzeźba „Rozkwit” autorstwa Krzysztofa Jakubika kompozycja trzech rozwijających się pąków kwiatowych, symbolizujących miasto wyrosłe z trzech dawnych osad. Dzieło to, odsłonięte również w 2000 roku, w metaforyczny sposób opowiada historię wspólnego początku Lubonia.
Pamięć i obecność
Twórczość Ireny Rosińskiej-Melnik obecna była nie tylko w plenerze, ale również we wnętrzach lubońskiego magistratu, jej prace zdobiły niegdyś salę ślubów i salę sesyjną, towarzysząc najważniejszym momentom życia lokalnej społeczności. Równolegle artystka przez wiele lat zajmowała się edukacją młodzieży, pracując jako nauczycielka plastyki w VIII Liceum Ogólnokształcącym w Poznaniu.
„Utalentowana, pracowita, ambitna, wybitna artystka-rzeźbiarka. Jej piękne rzeźby plenerowe, pomniki i tablice pamiątkowe zdobią nasze miasto. Była mistrzynią małych form rzeźbiarskich” – wspomina Bogusława Rusak-Nagajew. – „Jak na filigranową postać, jej dorobek artystyczny budził podziw i szacunek. Zawsze uśmiechnięta, życzliwa ludziom i światu, taka pozostanie w naszej pamięci”.
Irena Rosińska-Melnik pozostawiła po sobie nie tylko znaczący dorobek artystyczny, ale także trwały ślad w tożsamości kulturowej Lubonia. Jej rzeźby obecne w codziennym doświadczeniu mieszkańców przypominają, iż sztuka w przestrzeni publicznej może być formą dialogu, pamięci i wspólnoty.
Beata Spychała
Irena Rosińska-Melnik fot. Marek Kostrzyński
Znicz Pamięci Pokoju w Luboniu fot. Zb. Wielkopolskiego Związku Artystów Rzeźbiarzy
Rzeźba Kariatyda autorstwa Ireny Mielnik, brąz fot. Marek Kostrzyński
Rzeźba Chochoł I autorstwa Ireny Mielnik, brąz fot. Krzysztof Ślachciak
