Dorastanie jest opcjonalne | Wystawa zbiorowa

uap.edu.pl 1 godzina temu

Dorastanie jest opcjonalne | Wystawa zbiorowa
Galeria Curators’LAB, ul. Nowowiejskiego 12
Wernisaż: 12 listopada 2026 roku, godz. 19:00
12 – 22.11.2026

Osoby artystyczne: Radosław Hada-Jasikowski (AS), Adrianna Kawczyńska (AS), Wiktoria Korneluk (UAP), Mykyta Kruhliak (AS), Jakub Kubrak (UAP), Angelika Nowacka (AS), Olivia Smith (UAP), Wiktoria Staszak (UAP), Gabriela Swędrowska (UAP), Liwia Watras (AS)

Osoby kuratorskie: Wojciech Dada, Rafał Jakubowicz, Klaudia Prabucka, Barbara Stańko-Jurczyńska

Dorastanie jest opcjonalne – to kolejna już wspólna wystawa osób artystycznych/studenckich z III Pracowni Rysunku Akademii Sztuki w Szczecinie oraz Pracowni Sztuki w Przestrzeni Społecznej Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu (wcześniejsze wystawy odbyły się w poznańskim DOMIE, poznańskiej Bibliotece Raczyńskich – filii sztuki, w Dużej Scenie UAP w Poznaniu, a także – dwukrotnie – w Zonie Sztuki Aktualnej w Szczecinie oraz Terminalu 08 w Gorzowie Wielkopolskim). Wszystkie prezentowane w Galerii Curators’LAB prace powstały w semestrze letnim 2025/2026.

Tytuł wystawy został zapożyczony z tytułu pracy Olivii Smith (2026), która jest ironicznym, a zarazem prowokacyjnym komentarzem do presji dorosłości, społecznych oczekiwań oraz narzuconych schematów osiągania kolejnych etapów życia. Artystka prezentuje alternatywny, specjalnie spreparowany dyplom – świadectwo dojrzałości, które w oczywisty sposób nasuwa skojarzenia z dyplomem ukończenia wyższej uczelni. A szerzej – z dyscyplinującą aprobatą autorytetu nobliwej instytucji. Dyplom Olivii Smith potwierdza posiadanie akurat tych kompetencji, które nie są szczególnie premiowane przez współczesne systemy edukacji, a choćby uznawane za kompetencje.

Tytuł stawia, w sposób przewrotny i żartobliwy, pytanie o to czym adekwatnie jest dorosłość i czy na pewno powinniśmy ją – zwłaszcza jako osoby artystyczne – traktować jako cel do którego należy dążyć. Dorastanie to odpowiedzialność i akceptacja zastanych reguł społecznych, dążenie do racjonalności, stabilności oraz przewidywalności. To niestety również rezygnacja z młodzieńczych złudzeń i pragnień, w tym marzeń o innym, lepszym i bardziej sprawiedliwym świecie niż ten w którym żyjemy.

Kto adekwatnie zdecydował, iż dorastanie jest obowiązkiem? Może ten proces nie jest konieczny? Co tak naprawdę oznacza dorosłość?

Opcjonalność dojrzewania sugeruje, iż nie musimy się bezwarunkowo podporządkowywać przeżartemu cynizmem oraz konformizmem światu dorosłych. Możemy nie chcieć uczestniczyć w jego rytuałach, które narażają nas na osmotyczne przejmowanie, a następnie reprodukowanie panujących w nim hierarchii i konwencji. Odmowa dojrzewania nie musi być defektem – może oznaczać wolność od społecznych oczekiwań oraz niezgodę na formowanie (czy może raczej formatowanie) naszego charakteru oraz osobowości, a przy tym stanowić polityczną formę oporu wobec panującego, kapitalistycznego, neoliberalnego ładu, narzucanej heteronormatywności albo dominującej religii z jej nakazami i zakazami sankcjonowanymi przez państwo (wszystkie te wątki pojawiają się na wystawie).

Dla jednych taka postawa oznaczać będzie infantylizm oraz naiwność. Dla innych – radykalną odmowę przyjęcia nienegocjowalnych, arbitralnych i opresyjnych zasad dorosłego, patriarchalnego świata. Dojrzewanie, które wydaje się jednokierunkowym i nieuchronnym procesem, czy też naturalną i nieuniknioną, związaną z wiekiem koleją rzeczy, zostaje – jako opcjonalne – sprowadzone do jednej z dostępnych możliwości. Można je wybrać jako opcję, albo z niego zrezygnować.

Odmowa dojrzewania jest przywilejem oraz strategią przetrwania, na jakie w naszym świecie – zgodnie z panującymi przekonaniami – mogą sobie pozwolić głównie osoby artystyczne. W świecie sztuki funkcjonuje bowiem szeroko zakorzeniony mit artysty jako dziecka, według którego prawdziwa twórczość rodzi się z zachowania dziecięcej wrażliwości, ciekawości i spontaniczności, okupionych często nadwrażliwością i egoizmem. Niezależnie od stosunku do tego leciwego już, dość problematycznego mitu, bo będącego w gruncie rzeczy prostą afirmacją wiecznego dzieciństwa jako podstawy i warunku kreatywności, przyznać trzeba, iż artysta musi jednak zachować prawo do niekonsekwencji i zmiany zdania, skłonność do podejmowania ryzyka (w tym ryzyka porażki) oraz gotowość odrzucania oczekiwań otoczenia i nieustannego zaczynania wszystkiego od nowa.

Odmowa dojrzewania jawi się jednak przede wszystkim jako forma buntu. Niedawno przez Francję przetoczyły się masowe protesty rozpoczęte przez dzieciaki – głównie licealistów. Zaczęło się od blokad niedoinwestowanych szkół, co gwałtownie przekształciło się – gdy dołączyły inne marginalizowane grupy społeczne – w zamieszki uliczne z paleniem samochodów, plądrowaniem sklepów i dewastowaniem budynków użyteczności publicznej oraz banków. Wśród postulatów, poza wyjściowym żądaniem zmian w systemie edukacji, znalazły się kwestie ekonomiczne, związane z rosnącymi kosztami życia, kryzysem gospodarczym i pogorszeniem się jakości usług publicznych. Uczestnicy protestów to głównie nie mające niczego do stracenia małolaty (85-87% zatrzymanych to osoby niepełnoletnie), w bezkompromisowy sposób negujące świat proponowany przez elity dorosłych, oparty na nierównościach klasowych, wyzysku, wykluczeniu i braku perspektyw, presji nieustannej rywalizacji, konfliktach zbrojnych, ekocydzie oraz codziennej inwigilacji. Pokazały one, iż są w stanie toczyć walki, których dorośli kompletnie już nie rozumieją i traktują je jedynie w kategoriach szokującego wandalizmu.

Zgromadzone na wystawie prace mogą w odczuciu odbiorców podważać granice między zabawą i absurdem a powagą, fantazją a rzeczywistością, buntem a bezradnością, dziecięcym doświadczeniem a realiami świata dorosłych, kwestionując przekonanie, iż istnieje jeden adekwatny, pożądany model dojrzewania. Osoby zaproszone przez nas do udziału w wystawie podejmują problemy, dla których zdeklarowani czy wręcz etatowi dorośli nie są w stanie znaleźć satysfakcjonujących rozwiązań. Dawno temu przestali ich szukać.
(W.D., R.J., K.P., B.Ś-J)

Organizacja: Wydział Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa UAP oraz Wydział Malarstwa i Praktyk Kuratorskich AS

Podziękowania za wsparcie wystawy dla Dziekany WEAiK UAP, dr Justyny Ryczek, Dziekana WMiPK, prof. dr hab. Zbigniewa Romańczuka, Julia Zaloznej z Biura Promocji i Działalności Kulturalnej UAP oraz Jarosława Jasika, specjalisty ds. technicznych UAP (składają je osoby artystyczne oraz kuratorskie).