Każdy sobie rzepkę skrobie – Mamo, choćby nie wyobrażasz sobie, co się teraz dzieje na rynku – Maks nerwowo przekładał stos wydruków: czasem porządnie układał je w stos, czasem rozpościerał wachlarz na kuchennym stole. – Ceny zmieniają się z tygodnia na tydzień. Jak nie wpłacimy teraz zaliczki, ktoś sprzątnie nam to mieszkanie sprzed nosa. Lidia przysunęła synowi filiżankę z wystygłą herbatą i usiadła naprzeciwko. Na wydrukach migały rzuty mieszkań, liczby, harmonogramy spłat. Trzypokojowe w nowym bloku, osobne pokoje dla Tymka i Zosi, w końcu wymarzone własne kąty. – Ile wam brakuje? – Osiemset dwadzieścia tysięcy – Maks przetarł czoło. – Wiem, iż to dużo. Ale Anka już nerwowo chodzi po ścianach, dzieci rosną, a my ciągle kątem u obcych… Lidia patrzyła na dorosłego syna, widząc w nim wciąż tego chłopca, który kiedyś wracał ze szkoły z bukietem mleczy. Trzydzieści dwa lata, dwoje dzieci, a między brwiami ta sama zmarszczka, co dawniej, gdy strofowała go za nieodrobione lekcje. – Mam trochę oszczędności. Leżą na koncie. – Mamo, oddam wszystko, przysięgam. Jak tylko się wszystko ustabilizuje, od razu zacznę odkładać. Położyła szorstką od gotowania i sprzątania dłoń na jego ręce. – Maksiu, to przecież dla wnuków. Jaka tu rozmowa o zwrotach? Rodzina jest ważniejsza od pieniędzy. W oddziale banku Lidia precyzyjnym, księgowym pismem wypełniała dokumenty. Osiemset dwadzieścia tysięcy – prawie całe zapasy skrzętnie odkładane latami. Na czarną godzinę, na wszelki wypadek, na „gdyby co”. Maks uścisnął ją mocno przy kasie, nie patrząc na kolejkę. – Jesteś najlepsza. Naprawdę. Nigdy tego nie zapomnę. Lidia poklepała go po plecach. – No już, idź. Anka pewno czeka. …Pierwsze miesiące po przeprowadzce zlewały się w karuzelę kursów przez całe miasto. Lidia przyjeżdżała z siatkami z Biedronki – kurczak, kasza, masło, serki dla dzieci. Pomagała Annie wieszać firanki, skręcać meble, ścierać kurz po remoncie. – Tymek, ostrożnie z narzędziami! – wołała, wieszając zasłony i tłumacząc synowej, jak się robi gołąbki. Anka kiwała głową, przeglądając coś w telefonie. Maks wpadał wieczorami, zmęczony po pracy, zjadał obiad ugotowany przez mamę i znikał w sypialni. – Dzięki, mamo – rzucał w biegu. – Co byśmy bez ciebie zrobili? …Po kilku miesiącach zadzwonił dobrze znany numer. – Mamo, sprawa jest… Rata kredytu na mieszkanie pokryła się z kosztami naprawy auta. Brakuje trzydziestu pięciu tysięcy… Lidia przelała pieniądze bez zbędnych pytań. Młodzi mają ciężko, to zrozumiałe. Adaptacja do nowych wydatków, dzieci małe, praca nerwowa. Jakoś sobie poradzą – oddadzą. Albo i nie oddadzą. Co za różnica, skoro chodzi o bliskich? Lata mijały szybciej niż woda przez palce. Tymek skończył siedem lat i dostał od babci wymarzone LEGO. Zosia wirowała w nowej różowej sukience, takiej jak z bajki o księżniczce. – Babciu, jesteś najlepsza! – Zosia rzuciła się jej na szyję, pachnąca dziecięcym szamponem i landrynkami. Co weekend Lidia zabierała wnuki do siebie albo woziła do teatru, parku, na lodowisko. Kupowała lody, zabawki, książki. Kieszenie jej starego płaszcza zawsze były wybrzuszone od cukierków i mokrych chusteczek. Pięć lat spędziła w tej dobrowolnej harówce. Pieniądze na kredyt – „mamo, w tym miesiącu bardzo ciężko”. Opieka nad chorymi wnukami – „mamo, nie możemy się urwać z pracy”. Zakupy – „mamo, i tak idziesz do sklepu”. Wdzięczność pojawiała się coraz rzadziej… Pewnego ranka patrzyła na zacieki na suficie w swojej kuchni. Rdzawe smugi rozłaziły się po ścianie. Zalało ją z góry i nie dało się mieszkać. Wykręciła numer syna. – Maks, potrzebuję pomocy przy remoncie. Zalało mnie, nie wiem kiedy dostanę od ubezpieczenia… – Mamo – przerwał Maks – teraz mam zupełnie inne priorytety. Zajęcia dzieci, kółka, Anka zapisała się na kurs… – Nie proszę o wiele. Po prostu pomóc znaleźć ekipę remontową albo… – Kompletnie nie mam czasu, mamo, zwłaszcza na takie drobiazgi – powtórzył Maks, jakby nie słyszał. – Pogadamy innym razem, dobra? Oddzwonię. Sygnał… Lidia odłożyła telefon. Na ekranie przemknęło zdjęcie z ostatniego Sylwestra: ona, Tymek, Zosia. Uśmiechy na twarzach. Te pieniądze, które on brał bez zastanowienia. Te weekendy, które oddawała wnukom. Ten czas, te siły, ta miłość – wszystko to było „kiedyś”. Teraz są „inne priorytety”. Kropla z sufitu spadła jej na rękę. Zimna… Następnego dnia zadzwoniła Anka. Rzadkość, która zaniepokoiła Lidię już zanim usłyszała głos synowej. – Pani Lidio, Maks mówił o waszej rozmowie – Anka była wyraźnie niezadowolona. – Wie pani, każdy powinien sam radzić sobie z problemami. My naszą hipotekę sami spłacamy… Lidia prawie się roześmiała. Hipotekę, którą spłacała co trzeci miesiąc. Zaliczka pochodziła przecież w większości z jej pieniędzy. – Oczywiście, Aniu, – odpowiedziała równym tonem. – Każdy sobie. – No i dobrze. Bo Maks się martwi, iż się pani obraziła. Nie obraziła się pani? – Nie. Wcale nie. Sygnał… Lidia położyła telefon na stole i długo patrzyła na niego, jak na jakieś dziwne stworzenie. Potem podeszła do okna, ale gwałtownie się odwróciła – za szybą nie było nic, co mogło ją pocieszyć. Noce zamieniły się w bezsenne godziny – sufit przytłaczał, myśli nie dawały spokoju. Lidia leżała w mroku i przewijała w pamięci ostatnie pięć lat niczym paciorki różańca. Sama to stworzyła. Sama wychowała w synu przekonanie, iż matka to niewyczerpany zasób. Rano zadzwoniła do agencji nieruchomości. – Chciałabym sprzedać działkę z domkiem pod Warszawą. Sześć arów, prąd doprowadzony. Domek, który razem z mężem budowali przez dwadzieścia lat. Jabłonie, które Lidia sadziła będąc w ciąży z Maksem. Weranda, gdzie minęło tyle wieczorów. Kupiec znalazł się w miesiąc. Lidia podpisywała papiery, nie pozwalając sobie myśleć, co sprzedaje. Pieniądze trafiły na konto, rozdzieliła je: remont mieszkania, nowa lokata, trochę na nieprzewidziane wydatki. Tydzień później w jej mieszkaniu pojawiła się ekipa remontowa. Lidia sama wybierała kafelki, tapety, baterie. Po raz pierwszy od wielu lat wydawała na siebie, nie myśląc, komu z bliskich przyda się wsparcie. Maks nie dzwonił. Dwa tygodnie, trzy, miesiąc. Lidia też milczała. Pierwszy telefon odezwał się, gdy remont był skończony. Nowa kuchnia lśniła bielą, okna nie wpuszczały przeciągów, rury już nie straszyły rudymi zaciekami. – Mamo, czemu nie przyjeżdżasz? Zosia dopytywała. – Miałam zajęcia. – Jakie? – Życiem, Maks. Własnym życiem. Po tygodniu przyjechała. Przyniosła wnukom książki – prezenty dobre, ale już nie z dawnym rozmachem. Posiedziała dwie godziny przy herbacie, rozmawiała o pogodzie i szkole. Odmówiła wspólnej kolacji. – Mamo, może w sobotę posiedzisz z dziećmi? – Maks zatrzymał ją w przedpokoju. – My z Anką… – Nie dam rady. Mam plany. Zobaczyła, jak mu zrzedła mina. Nie rozumiał. Jeszcze nie. Mijały miesiące, a zrozumienie przychodziło powoli i boleśnie. Bez matczynych przelewów rata hipoteki pożerała trzecią część domowego budżetu. Bez darmowej niani nie było komu zostawić dzieci. Tymczasem Lidia otworzyła konto oszczędnościowe na dobry procent. Kupiła sobie nowy płaszcz – porządny, ciepły, nie z wyprzedaży. Pojechała do sanatorium na dwa tygodnie. Zapisała się na nordic walking. Przypominała sobie, jak rodzice Anki zawsze byli zdystansowani. Grzeczne życzenia na święta, wizyty raz na dwa miesiące. Żadnych pieniędzy, żadnej pomocy, żadnych poświęceń. I żadnych pretensji ze strony córki. Może zawsze mieli rację? Rzadkie spotkania z wnukami stały się formalnością. Lidia wpadała, dawała drobne prezenty, rozmawiała o szkole i kolegach. Wychodziła po dwóch godzinach, nie zostawała na noc, nie zabierała dzieci na weekendy. Tymek kiedyś zapytał: – Babciu, a dlaczego już z nami nie chodzisz do parku? – Babcia teraz ma inne sprawy, Tymku. Chłopiec nie rozumiał. Ale stojący w drzwiach Maks – chyba zaczynał rozumieć. Lidia wracała do odnowionego mieszkania, pachnącego świeżą farbą i nowymi meblami. Parzyła dobrą herbatę, siadała w wygodnym fotelu kupionym za pieniądze ze sprzedaży działki. Poczucie winy? Czasem przychodziło nocą. Ale coraz rzadziej. Bo Lidia wreszcie zrozumiała prostą prawdę: miłość nie jest równoznaczna z poświęceniem. Zwłaszcza jeżeli nikt tej ofiary nie widzi i nie docenia. Wybrała siebie. Po raz pierwszy w trzydziestodwuletniej historii swojego macierzyństwa…

Każdy sobie

Mamo, choćby sobie nie wyobrażasz, co się dzieje teraz na rynku nieruchomości Michał nerwowo przekładał stos wydruków, raz układając je w równą stertę, raz rozkładając wachlarzem po kuchennym stole. Ceny szybują co tydzień. jeżeli zaraz nie wpłacimy wkładu własnego, ktoś inny sprzątnie nam to mieszkanie sprzed nosa.

Lidia podsuneła synowi filiżankę z przestygłą herbatą i usiadła naprzeciwko. Na wydrukach migały rzuty mieszkań, cyfry, harmonogramy spłaty. Trzypokojowe w nowym bloku, dzieciom Julkowi i Zofii wreszcie własne pokoje.

Ile brakuje?
Trzysta pięć tysięcy złotych Michał przetarł czoło. Wiem, iż to dużo. Ale Agnieszka już wariuje, dzieci rosną, a my dalej się tułamy po wynajętych kątach…

Lidia spojrzała na syna i zobaczyła w nim tego chłopca, który kiedyś przynosił jej bukiety mleczy prosto z podwórka. Trzydzieści dwa lata, dwójka dzieci, a zmarszczka między brwiami ta sama, co dawno temu, gdy martwił się o oceny w szkole.

Mam trochę oszczędności. Są na koncie.
Mamo, oddam wszystko, naprawdę. Jak tylko się ustatkujemy, zacznę odkładać.

Położyła szorstką dłonią na jego ręce, zgrubiałą przez lata gotowania i sprzątania.

Michał, to przecież wszystko dla wnuków. Co tu mówić o oddawaniu, rodzina jest ważniejsza niż te pieniądze.

W oddziale banku Lidia starannie wypełniała formularze pismem, którego nauczyła się przez trzy dekady pracy jako księgowa. Trzysta pięć tysięcy złotych niemal wszystko, co uzbierała przez ostatnie lata. Na czarną godzinę. Na wszelki wypadek. Na a nuż.

Michał przytulił ją mocno przy kasie, nie zwracając uwagi na innych w kolejce.

Jesteś najlepsza, mamo. Naprawdę. Nigdy tego nie zapomnę.

Lidia poklepała go po plecach.

Leć już. Agnieszka pewnie się niecierpliwi.

…Pierwsze miesiące po przeprowadzce zlewały się w wir podróży przez całe miasto. Lidia wpadała z siatkami z Biedronki kurczak, kasza, masło, serki dla dzieci. Pomagała Agnieszce wieszać firanki, skręcać meble, zmywać pył z parapetów po remoncie.

Julian, uważaj z tym młotkiem! krzyczała, równocześnie wieszając zasłony i tłumacząc synowej, jak się robi tradycyjne gołąbki.

Agnieszka kiwała głową, co chwilę zerkała w telefon. Michał pojawiał się wieczorami, zmęczony po pracy, zjadał gwałtownie coś, co matka ugotowała, i od razu szedł do sypialni.

Dzięki, mamo rzucał w przelocie. Nie wiem, co byśmy bez ciebie zrobili.

…Po pół roku znów zadzwonił ten sam numer.

Mamo, jest sprawa… Rata kredytu na mieszkanie zbiegła się z naprawą samochodu. Brakuje mi sześciu tysięcy.

Lidia przelała pieniądze bez zbędnych pytań. Młodym trudno, wiadomo. Trzeba się przyzwyczaić do nowych wydatków, małe dzieci, nerwowa praca… Nic, staną na nogi oddadzą. Albo nie oddadzą. Jaka to różnica, kiedy chodzi o najbliższych?

Lata zaczęły płynąć szybciej niż woda przez palce. Julian skończył siedem lat, Lidia kupiła mu wymarzony zestaw Lego, o który prosił rodziców pół roku. Zofia kręciła się w nowej, różowej sukience z cekinami, identycznej jak u bajkowej księżniczki.

Babciu, jesteś najlepsza! Zosia rzuciła jej się na szyję, pachnąca szamponem i landrynkami.

Co weekend Lidia zabierała wnuki do siebie albo prowadziła do teatru, na karuzelę, na lodowisko. Kupowała lody, książki, zabawki. Kieszenie jej starego płaszcza zawsze uginały się od cukierków i chusteczek.

Pięć lat minęło w tej hojnej, dobrowolnej harówce. Pieniądze na kredyt mamo, w tym miesiącu wyjątkowo krucho. L4 z wnukami mamo, zupełnie nie możemy się zwolnić z pracy. Zakupy mamo, jak już idziesz do sklepu…

Dziękczynne słowa słyszała coraz rzadziej…

…Tamtego ranka patrzyła na zacieki na swoim kuchennym suficie. Rdzawe smugi wędrowały po tynku. Zalało ją, a teraz nie dało się normalnie mieszkać.

Wybrała numer syna.

Michał, potrzebuję pomocy przy remoncie. Zalało mnie, kiedy dostanę odszkodowanie nie wiadomo…
Mamo przerwał jej syn. Wiesz, teraz mam inne priorytety. Dzieci mają zajęcia, Julian chodzi na piłkę, Agnieszka zapisała się na kurs…
Ja nie proszę o wiele. Potrzebuję tylko kogoś do roboty. Albo…
Teraz kompletnie nie mam czasu, mamo, szczególnie na takie drobiazgi powtórzył, jakby nie słyszał. Pogadamy o tym później, dobrze? Oddzwonię.

Sygnał…

Lidia odłożyła telefon. Na wygaszaczu zdjęcie sprzed ostatniego Sylwestra. Ona, Julian, Zofia. Wszyscy się śmieją.
Te pieniądze, które pożyczał bez zastanowienia. Te weekendy, które poświęcała jego dzieciom. Ten czas, te siły, ta miłość wszystko to było wcześniej. Teraz inne priorytety.

Kropla z sufitu spadła jej na dłoń. Zimna…

Następnego dnia to Agnieszka zadzwoniła sama. To było na tyle rzadkie, iż Lidia zaczęła się niepokoić, zanim jeszcze usłyszała głos synowej.

Pani Lidio, Michał mi powiedział o waszej rozmowie Agnieszka brzmiała niezadowolona. Pewnie pani rozumie, iż każdy powinien sam rozwiązywać swoje sprawy. My jakoś utrzymujemy mieszkanie, spłacamy kredyt…

Lidia ledwo się powstrzymała od śmiechu. Kredyt, który spłacała każdą trzecią ratę. Wkład własny niemal w całości z jej pieniędzy.

Oczywiście, Agnieszko odpowiedziała spokojnie. Każdy sobie.
Właśnie. Bo Michał się zamartwia, iż się pani obraziła. Ale chyba nie, prawda?
Nie, wcale nie.

Sygnał…

Lidia położyła telefon na stole i długo na niego patrzyła, jakby był jakimś obcym stworzeniem. Potem podeszła do okna, ale zaraz się odwróciła za brudną szybą nie było nic, co mogłoby pocieszyć.

Noce zamieniły się w godziny bezsenności, gdy sufit przygniatał, a myśli nie dawały odpocząć. Leżała w ciemności i wracała myślami do ostatnich pięciu lat, jakby przekładała paciorki różańca.

Ona sama do tego doprowadziła. Sama wychowała syna, który był pewien, iż mama to niekończące się źródło.

Rano zadzwoniła do agencji nieruchomości.

Chciałabym sprzedać działkę letniskową z domem pod Piasecznem. Sześć arów, prąd na działce.

Domek, który razem z mężem budowali dwadzieścia lat. Jabłonie, które Lidia sadziła, gdy była w ciąży z Michałem. Weranda, na której spędzili tyle letnich wieczorów.

Ktoś kupił ją w ciągu miesiąca. Lidia podpisywała dokumenty, nie pozwalając sobie myśleć, co oddaje. Pieniądze wpłynęły na konto, a ona podzieliła je skrupulatnie: na remont mieszkania, lokatę, mały zapas na nieprzewidziane wydatki.

Ekipa remontowa weszła do jej mieszkania tydzień później. Lidia sama wybierała kafelki, tapety, baterie. Pierwszy raz od lat wydawała na siebie, nie chowając grosza na czarną godzinę, nie myśląc komu jeszcze pomoże.
Michał nie dzwonił. Dwa tygodnie, trzy, miesiąc. Lidia też milczała.

Pierwszy telefon zadzwonił, gdy remont już się skończył. Nowa kuchnia lśniła bielą, okna nie przepuszczały podmuchów, rury nie groziły już rudym zaciekami.

Mamo, czemu nie przyjeżdżasz? Zosi brakowało cię.
Byłam zajęta.
Czym?
Swoim życiem, Michał. Swoim.

Przyjechała do nich tydzień później. Przywiozła wnukom po książce porządne prezenty, ale już bez dawnego przepychu. Posiedziała dwie godziny przy herbacie, rozmawiając o pogodzie i szkolnych sukcesach Juliana. Odmówiła zostania na kolację.

Mamo, może w sobotę posiedzisz z dziećmi? Michał zatrzymał ją już w korytarzu. My z Agnieszką…
Nie mogę. Mam plany.

Lidia widziała, jak zrzedła mu mina. Nie rozumiał. Jeszcze nie.
Mijały miesiące, a zrozumienie przychodziło powoli, boleśnie. Bez maminych przelewów rata kredytu pożerała trzecią część rodzinnego budżetu. Bez darmowej niani nie było komu zostawić dzieci.

Lidia tymczasem otworzyła konto oszczędnościowe na dobry procent. Kupiła sobie nowy płaszcz porządny, ciepły, nie z wyprzedaży. Pojechała na dwa tygodnie do sanatorium. Zapisała się na kurs nordic walking.

Przypomniała sobie, jak rodzice Agnieszki zawsze trzymali dystans. Uprzejme życzenia na święta, obowiązkowa wizyta raz na dwa miesiące. Zero pieniędzy, zero pomocy, zero poświęcenia. I zero żalu ze strony córki.

Może to oni mieli rację od początku?

Sporadyczne wizyty wnuków stały się formalnością. Lidia wpadała, wręczała prezent, rozmawiała o szkole i kolegach. Wychodziła po dwóch godzinach, już nie zabierając dzieci na noc ani na weekendy.
Pewnego razu Julian zapytał:

Babciu, a czemu już nas nie zabierasz do parku?
Babcia ma teraz swoje sprawy, Julianie.

Chłopiec nie zrozumiał. Ale Michał, stojący w drzwiach, chyba zaczynał pojmować.
Lidia wracała do swojego wyremontowanego mieszkania, gdzie pachniało świeżą farbą i nowymi meblami. Parzyła sobie dobrą herbatę, siadała w wygodnym fotelu, kupionym za pieniądze ze sprzedanej działki.

Poczucie winy? Czasem nachodziło nocami. Ale coraz rzadziej. Bo Lidia w końcu pojęła prostą prawdę: miłość nie oznacza poświęcenia siebie. Zwłaszcza gdy nikt tego nie widzi ani nie docenia.

Po raz pierwszy od trzydziestu dwóch lat macierzyństwa wybrała siebie.