Czaszka mamuta włochatego sprzed około 14 tysięcy lat, odkryta w XIX wieku na terenie dzisiejszego Rzeszowa, należy do najcenniejszych eksponatów w zbiorach Uniwersytetu Jagiellońskiego. 21 marca w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ będzie można poznać jej historię oraz zobaczyć naturalnej wielkości rekonstrukcję zwierzęcia podczas wydarzenia „Sobota z mamutem”.
Pierwszy dzień kalendarzowej wiosny w Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego upłynie pod znakiem epoki lodowcowej. 21 marca placówka zaprasza na „Sobotę z mamutem”, wydarzenie poświęcone jednemu z najbardziej niezwykłych znalezisk paleontologicznych w Polsce.
W centrum opowieści znajdzie się czaszka mamuta włochatego ze zbiorów UJ. To obiekt wyjątkowy, pierwsza czaszka tego gatunku odnaleziona na ziemiach polskich i jedna z pierwszych opisanych w Europie. Badania wskazują, iż zwierzę żyło około 14 tysięcy lat temu, pod koniec epoki lodowcowej. Jak na mamuta było stosunkowo niewielkie (mierzyło około 2,5 metra w kłębie)
Odkrycie w lessowym wąwozie
Historia znaleziska sięga 1851 roku. We wsi Bzianka, dziś będącej dzielnicą Rzeszowa, w głębokim wąwozie zauważono wystającą z lessu kość. Na polecenie właściciela miejscowości, Karola Miskyego, rozpoczęto wykopaliska. Prace gwałtownie przyniosły niezwykły rezultat z ziemi wydobyto niemal kompletną czaszkę mamuta, z zachowanymi ciosami oraz fragmentem żuchwy.
Znalezisko trafiło do Cesarsko-Królewskiego Wyższego Gimnazjum w Rzeszowie, dzisiejszego I Liceum Ogólnokształcącego. Już dwa lata później zainteresował się nim Uniwersytet Jagielloński.
Cenny eksponat dla uniwersytetu
W 1853 roku czaszkę do zbiorów ówczesnego Gabinetu Mineralogicznego UJ pozyskał jego kierownik, prof. Ludwik Zejszner. O wartości znaleziska świadczą warunki wymiany w zamian rzeszowskie gimnazjum otrzymało ponad 400 minerałów oraz około 130 okazów ptaków i ssaków.
Przez kolejne lata eksponat znajdował się w zbiorach uniwersyteckich, w budynku Collegium Physicum przy ulicy św. Anny. Pozostawał tam aż do zakończenia II wojny światowej.
Powojenna droga eksponatu
W 1945 roku czaszkę przekazano w depozyt do Muzeum Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności. Po likwidacji PAU w 1952 roku zbiory paleontologiczne zostały włączone do krakowskiego oddziału Instytutu Zoologicznego PAN w Warszawie, później działającego jako Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie.
Od 1993 roku czaszka była prezentowana na stałej wystawie muzeum przyrodniczego tej instytucji. Dopiero w 2020 roku, po 75 latach, wróciła do zbiorów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dziś stanowi jedną z najważniejszych atrakcji wystawy stałej w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ.
Mamut w naturalnych rozmiarach
Wiosną tego roku wokół historycznej czaszki powstaje nowa mamucia ekspozycja. Jej centralnym elementem będzie naturalnej wielkości rekonstrukcja mamuta z Bzianki przedstawiająca zwierzę tak, jak mogło wyglądać, gdy przemierzało step pod koniec epoki lodowcowej.
Model powstał w pracowni artystycznej Kamyk.pl z Ostrowca Świętokrzyskiego, specjalizującej się w rekonstrukcjach paleontologicznych. Przy jego tworzeniu współpracowali artyści i naukowcy. Wykorzystano m.in. skanowanie laserowe oraz frezowanie w technologii 3D. Za rzeźbiarską formę odpowiada artystka Ewa Stawiarska.
Prace nad rekonstrukcją trwały prawie rok. Samo pokrywanie modelu futrem zajęło ponad trzy miesiące, a do wykonania okrywy wykorzystano ponad 20 kilogramów włosia.
Nowe przestrzenie dla zwiedzających
„Sobota z mamutem” będzie również momentem otwarcia nowych przestrzeni ekspozycyjnych. Antresola w sali geologiczno-paleontologicznej Centrum zostanie na stałe udostępniona dla zwiedzających.
Pojawią się tam nowe ekspozycje: „Skarbiec Ziemi”, „Gleby Polski” oraz „Rośliny kopalne”. Zaprezentowane zostaną także nowe nabytki Centrum.
Zasady udziału
Udział w spacerze organizowanym w ramach wydarzenia nie wymaga dodatkowych opłat. Mogą w nim wziąć udział wszystkie osoby posiadające bilet wstępu na wystawy Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ w dniu wydarzenia.
Bilety kosztują:
- 22 zł – bilet normalny
- 15 zł – bilet ulgowy
- 62 zł – bilet rodzinny
Są dostępne w kasie Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ. Więcej informacji i godziny zwiedzania.
