Więcej niż nauczanie – Nagroda „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej dla wyjątkowych nauczycielek i nauczycieli

ceo.org.pl 9 godzin temu

Elżbieta Ficowska, inicjatorka Nagrody „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej. Zdjęcie zostało zrobione podczas gali w muzeum POLIN w 2023 roku, fot. Tomasz Kwiręg.

Oczekujemy od nich bardzo wiele. Mają przekazywać wiedzę, rozwijać samodzielność uczennic i uczniów, przygotowywać ich do życia w zmieniającym się świecie. Powinni też reagować na kryzysy i pomagać młodym ludziom odnaleźć się w gąszczu sprzecznych informacji. Szkoła to nie tylko program nauczania, sprawdziany i egzaminy, ale także miejsce, w którym dzieci i młodzież uczą się rozumieć innych, podejmować decyzje, brać odpowiedzialność i nabierać wiary, iż mają wpływ na otaczającą rzeczywistość.

Efektów tej pracy nie da się w pełni zmierzyć oceną na świadectwie. Stają się widoczne po latach, gdy dorosły człowiek angażuje się w życie swojej społeczności albo przypomina sobie słowa wychowawczyni czy wychowawcy, które pomogły mu przejść przez trudny moment. Czasem najważniejsze okazuje się nie to, czego nauczyliśmy się na lekcji, ale to, jak zostaliśmy potraktowani, czy ktoś dostrzegł nasz potencjał i pomógł nam uwierzyć we własne możliwości.

Właśnie ten wymiar edukacji docenia Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO), organizator Nagrody „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej. To wyróżnienie dla nauczycielek i nauczycieli, którzy rozumieją, iż edukacja nie kończy się na przekazywaniu wiedzy. Istotą nauczania jest także wspieranie młodych ludzi w rozwijaniu empatii, sprawczości i odpowiedzialności oraz zachęcanie ich do podejmowania działań społecznych.

Nagroda za to, czego nie da się zmierzyć oceną

Nagroda ma już dwie dekady historii. Jej patronka, znana z ratowania żydowskich dzieci podczas II wojny światowej, stała się symbolem odwagi, solidarności i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Pomysłodawczynią wyróżnienia była Elżbieta Ficowska, jedna z osób uratowanych przez Irenę Sendlerową.

Pierwsze laureatki i laureatów wybrano w 2006 roku, a od 2008 roku kolejne edycje organizuje CEO. Nagroda trafia do osób, które w codziennej pracy wychowawczej kierują się empatią, otwartością i szacunkiem. Liczą się nie tylko spektakularne projekty, ale także konsekwentne działania: reagowanie na wykluczenie, zachęcanie podopiecznych do krytycznego myślenia, tworzenie przestrzeni do rozmowy i pokazywanie młodym ludziom, iż mogą współtworzyć świat.

Nauczycielki i nauczyciele Sendlerowcy wiedzą, iż wychowanie nie jest dodatkiem do nauczania – stanowi fundament zawodu. To praca, która pomaga wychowankom zrozumieć odmienność, rozmawiać o trudnych sprawach i przygotowywać się do życia w społeczeństwie. A to wszystko choćby wówczas, gdy w planie lekcji nie ma na to osobnej godziny.

Historie nauczycielskiego zaangażowania

Nie ma jednego przepisu na dobrą pracę wychowawczą. Jest natomiast przekonanie, iż warto wyjść poza schemat. Laureatki i laureaci poprzednich edycji pokazują, jak różne mogą być drogi prowadzące do podobnego celu: wspierania młodych ludzi w rozwoju i pomagania im dostrzegać potrzeby innych.

Agnieszka Jankowiak-Maik, laureatka z 2020 roku, uczy historii i wiedzy o społeczeństwie, a w sieci znana jest jako „Babka od histy”. Jest herstoryczką, autorką książek i materiałów dla nauczycieli z edukacji antydyskryminacyjnej. Pokazuje uczniom, iż historię warto czytać na nowo. Na jej lekcjach młodzi ludzie uczą się krytycznego myślenia i wrażliwości na głosy, które łatwo przeoczyć. Wykorzystują te umiejętności w praktyce: działają w wolontariacie, piszą wnioski do budżetu obywatelskiego, angażują się w młodzieżową radę miasta i przyczyniają się do powołania rzecznika praw uczniów.

Marta Florkiewicz-Borkowska, laureatka z 2021 roku, znana jako FloBo, jest germanistką z Pielgrzymowic, trenerką edukacyjną i autorką materiałów dla nauczycieli. Łączy arteterapię z nowoczesnymi technologiami. Kapituła Nagrody doceniła jej ogólnopolski projekt „Pożeracze smutków”, w którym wraz z uczniami i lokalną społecznością szyje maskotki i poduszkostwory. Trafiają one do szpitali, domów dziecka i hospicjów, a także na akcje charytatywne. Twórcze zajęcia pomagają wzmacniać odporność psychiczną uczniów, budować współpracę i uwrażliwiać na potrzeby innych.

Adam Ejnik, laureat z 2025 roku, jest polonistą z Żuromina. Jako jeden z pierwszych zwrócił uwagę mediów i opinii publicznej na narastający problem uzależnień wśród młodych ludzi w swojej gminie. Zorganizował kampanię profilaktyczną opartą na psychoedukacji, w którą włączył dzieci i młodzież, rodziców, nauczycieli oraz lokalne władze. Zamiast samych zakazów proponuje pasje. Razem z uczniami nagrywa audycje, wyrusza na wycieczki w ramach edukacji outdoorowej i kręci filmy o przyrodzie. Pokazuje im, iż warto szukać własnego głosu i poczuć się związanym z miejscem, w którym się dorasta. Dziś, jako członek kapituły Nagrody, współuczestniczy również w docenianiu pracy innych nauczycielek i nauczycieli.

Te przykłady pokazują, iż wartościowa edukacja może przybierać różne formy. Może zaczynać się od historii, muzyki, pracy twórczej albo rozmowy o problemie, o którym trudno mówić. Łączy je traktowanie młodych ludzi podmiotowo i przekonanie, iż mają oni nie tylko zdobywać wiedzę, ale także uczyć się odpowiedzialnego działania.

Dobra szkoła zaczyna się od nauczycieli

O tym, jak wiele oczekujemy od szkoły, mówi przygotowany przez CEO raport „Szkoła do życia”. Wymagamy nie tylko przekazywania wiedzy przedmiotowej, ale także przygotowania do samodzielności, budowania relacji i podejmowania decyzji. Szkoła ma wspierać rozwój i pomagać odnajdywać się w świecie, który zmienia się szybciej niż programy nauczania.

Takich oczekiwań nie da się spełnić samymi zapisami w podstawie programowej. Potrzebne są odpowiednie warunki do pracy oraz wsparcie kadry pedagogicznej. choćby najlepsze rozwiązania systemowe nie zastąpią codziennych spotkań ucznia z dorosłym, który potrafi wysłuchać i potraktować go poważnie. Nie oznacza to, iż cała odpowiedzialność za jakość edukacji powinna spoczywać na nauczycielach. Przeciwnie – jeżeli oczekujemy od szkoły tak wiele, musimy zadbać o pracujących tam ludzi. Ich praca wymaga kompetencji, czasu, współpracy i zaufania. A także społecznego uznania – nie tylko od święta.

Dobrze pokazują to słowa dr Aleksandry Korczak, wyróżnionej w 2023 roku:

Natknęłam się na artykuł, iż nauczycielom nie powinno się dawać kwiatów na koniec roku, gdyż dostają pieniądze za swoją pracę. A to nie jest prawda. Słyszymy przecież, iż nauczyciele robią w szkołach dużo rzeczy, za które w ogóle im się nie płaci. Ale to nie znaczy, iż my w szkole niczego nie dostajemy. To też nie jest prawda. My, poza wynagrodzeniem, otrzymujemy bardzo dużo! Takie wzmocnienia emocjonalne potrafią wręcz uzależniać. Lubimy się czuć potrzebni, lubiani i podziwiani. Myślę, iż to jest okej. I iż jest okej, żeby pokazywać rodzicom i uczniom, którzy wyrażają wdzięczność, iż się cieszymy, iż w szkole jest czasem wiele radości.

To ważne przypomnienie, iż docenienie nauczycielskiej pracy nie musi oznaczać wyłącznie nagród i oficjalnych podziękowań. Może być także uważnością na codzienny wysiłek, dostrzeganiem efektów pracy wychowawczej i budowaniem zaufania do osób, które wspierają rozwój młodych ludzi.

Świadectwo, które zostaje na całe życie

O tym, iż relacja z nauczycielką czy nauczycielem ma znaczenie długo po zakończeniu edukacji, opowiada kampania CEO „Świadectwo na całe życie”. Jej bohaterowie wracają do szkolnych doświadczeń, by opowiedzieć o osobach, które ich wspierały i pomagały uwierzyć w siebie. Historie te pokazują, iż wpływ nauczycieli często zaczyna się od uważnej rozmowy, zachęty do spróbowania czegoś nowego albo od przekonania ucznia, iż nie jest sam.

Filmy z kampanii z udziałem Sendlerowców można obejrzeć na stronie projektu, a także na YouTube CEO: „Pan Kuba i Michał”, „Pani Anita i Przemek” oraz „Pani Bernadetta i Agnieszka”. To opowieści o relacjach, które nie kończą się wraz z ostatnim dzwonkiem. A także o tym, iż szkoła może zostawić w człowieku coś niezwykle trwałego.

Sendlerowcy – społeczność, która inspiruje

Ważną częścią Nagrody jest grono osób nagrodzonych i wyróżnionych. To społeczność Sendlerowców, którzy dzielą się doświadczeniem, inspirują innych pedagogów i wspólnie szukają odpowiedzi na wyzwania współczesnej szkoły.

CEO zaprasza Sendlerowców do udziału w spotkaniach, panelach eksperckich i webinarach, a także do tworzenia materiałów przydatnych innym nauczycielom. Służą temu między innymi Laboratoria wiedzy i dobrych praktyk – warsztaty sprzyjające wymianie doświadczeń, rozwijaniu pomysłów i szukaniu rozwiązań, które można zastosować w różnych placówkach.

To ważne w zawodzie, w którym wiele osób mierzy się z podobnymi trudnościami, niekiedy w pojedynkę. Spotkania, rozmowy o problemach i poznawanie sprawdzonych metod pomagają rozwijać kompetencje, a zarazem przypominają, iż aktywność jednej osoby może inspirować kolejne.

Nagroda nie jest więc wyłącznie jednorazowym aktem uznania. Pomaga budować środowisko, w którym doświadczenie i kompetencje nauczycieli są traktowane jako cenne zasoby. Towarzyszy temu przekonanie, iż edukacja zmienia się dzięki ludziom, którzy nie ograniczają się do realizowania programu, ale szukają sposobów, by lepiej odpowiadać na potrzeby młodych osób.

Kapituła Nagrody – ludzie, którym są bliskie wartości Sendlerowej

Za wyborem nominowanych i laureatki stoi kapituła, której członkowie i członkinie reprezentują różne doświadczenia zawodowe i społeczne. Łączy ich przekonanie, iż szkoła ma znaczenie nie tylko jako miejsce zdobywania wiedzy, ale także przestrzeń kształtowania postaw, budowania relacji i uczenia odpowiedzialności za innych.

Kapitułę prowadzi Krzysztof Czyżewski – eseista, podróżnik, twórca Fundacji „Pogranicze” i Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach. Jest zaangażowany w działania na rzecz dialogu międzykulturowego. Jak podkreśla, choć realia, w których działała Irena Sendlerowa, były inne niż dzisiejsze, jej postawa pozostaje ważnym punktem odniesienia dla osób pracujących w szkole:

Choć inne były uwarunkowania, w których działała Irena Sendlerowa, to dzisiejsi nauczyciele muszą posiadać podobne cnoty jak ona: odwagę połączoną ze zdolnościami organizacyjnymi, empatię i samokrytycyzm idące w parze z wytrwałością w działaniu (…). Nie przez wszystkich są doceniani za swoją pracę, zdarza się, iż spotykają ich trudności i szykany, ale to właśnie dla nich jest ta jedyna w swoim rodzaju Nagroda.

W skład kapituły wchodzą również Elżbieta Ficowska, inicjatorka Nagrody i osoba ocalona przez Irenę Sendlerową; Agnieszka Ciesielska, nauczycielka języka polskiego i dyrektorka warszawskiego liceum; dr Igor Czernecki, historyk idei związany z Fundacją EFC oraz Adam Ejnik, polonista i laureat poprzedniej edycji.

Członkiniami kapituły są także Anna Dodziuk van Kooten, psychoterapeutka, pisarka i działaczka społeczna; Emilia Gromadowska, menedżerka organizacji pozarządowych i dyrektorka Fundacji KPMG w Polsce; Katarzyna Grubek, związana z CEO i edukacją kulturalną, medialną oraz antydyskryminacyjną; Alicja Pacewicz, współzałożycielka Centrum Edukacji Obywatelskiej; Paula Sawicka, psycholożka i działaczka na rzecz społeczeństwa obywatelskiego; oraz Krystyna Starczewska, doświadczona pedagożka i działaczka oświatowa.

W pracach kapituły uczestniczą ponadto Włodzimierz Grudziński, ekonomista i wieloletni działacz sektora bankowości etycznej; Andrzej Marczak, doradca podatkowy i prezes Fundacji KPMG w Polsce; Jarosław Przyborowski, przedsiębiorca i założyciel Fundacji Signum; oraz Robert Szuchta, historyk, pedagog i laureat pierwszej edycji Nagrody.

Wybór finalistów nie polega na ocenie pojedynczego wydarzenia czy efektownego projektu. Kapituła analizuje konkretne działania wychowawcze, ich znaczenie dla uczniów i lokalnej społeczności, trwałość oraz sposób angażowania młodych ludzi. Zwraca uwagę na inicjatywy związane z prawami człowieka, otwartością, przeciwdziałaniem dyskryminacji, dialogiem międzykulturowym i rozwijaniem sprawczości. Ważne jest również to, czy uczniowie są uczestnikami i współtwórcami działań, a nie jedynie ich odbiorcami. Dzięki temu Nagroda docenia nie tylko dobre intencje, ale także realną i konsekwentną pracę.

Jedenaście nauczycielek, jedenaście historii

W 2026 roku odbywa się 20. edycja Nagrody „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej. Kapituła nominowała jedenaście nauczycielek, których działania pokazują, jak różnorodne mogą być drogi do budowania otwartej, wspierającej i odpowiedzialnej społeczności szkolnej.

Marta Jasnoch-Brzeska ze Słupska tworzy przestrzeń do współpracy między młodymi ludźmi o różnych doświadczeniach i uzdolnieniach. Przeciwdziała mowie nienawiści i hejtowi, a uczniów zachęca do poznawania osób, z którymi na co dzień mogliby się nie spotkać.

Iwona Durek, dyrektorka Zespołu Szkół Specjalnych nr 4 w Sosnowcu, wspiera osoby z niepełnosprawnościami w rozwijaniu samodzielności i decydowaniu o sobie. Wykorzystuje muzykoterapię, a działania jej uczniów wychodzą poza szkołę, angażując lokalną społeczność.

Bożena Gąsiorowska, polonistka z Żyrardowa, wraz z uczniami odkrywa wielokulturową historię miasta. Rozmawia z nimi o dziedzictwie, stereotypach i trudnych wyborach, a projekty historyczne stają się okazją do dialogu i współtworzenia pamięci lokalnej.

Dorota Kosowska z Gorzowa Wielkopolskiego pracuje z młodzieżą z niepełnosprawnościami nad samodzielnością i sprawczością. Szuka rozwiązań, które pomagają uczniom komunikować się, rozwijać zainteresowania i coraz lepiej decydować o własnych potrzebach.

Danuta Łazur, nauczycielka języka polskiego i bibliotekarka ze Złotowa, wykorzystuje teatr, biblioterapię i dialog do pracy wychowawczej. Wspiera profilaktykę i rozwija przestrzenie szkolne odpowiadające na różne potrzeby uczniów.

Nadzieja Nikiel z Modlnicy działa na rzecz odporności psychicznej młodych ludzi i pomaga im oswajać emocje. Jednocześnie nie unika trudnych tematów historycznych i społecznych, zachęcając uczniów do krytycznego myślenia i odpowiedzialności.

Justyna Nowacka, pedagożka specjalna i dyrektorka szkoły w Cieksynie, tworzy środowisko, w którym dzieci uczą się współpracy, troski o innych i wspólnego działania. Wspiera inicjatywy uczniowskie oraz rozwój lokalnej społeczności.

Olena Ochał z Krakowa buduje porozumienie między uczniami polskimi i cudzoziemskimi, a także między nauczycielami i rodzicami. Tworzy warunki do spotkania, rozmowy i poznawania różnic w bezpiecznej atmosferze.

Agnieszka Libiszewska-Poteraj, nauczycielka z Łodzi, łączy naukę geografii, przyrody i informatyki z tematami społecznymi. Zachęca uczniów do poznawania doświadczeń osób z różnych środowisk, rozwija współpracę rówieśniczą i szuka sposobów, by każdy mógł uczestniczyć w życiu klasy.

Tamara Ryzner z Przemyśla wykorzystuje teatr do rozmów o wykluczeniu, stereotypach, neuroatypowości i odpowiedzialności za własne wybory. W jej projektach uczniowie nie tylko występują, ale także współtworzą wydarzenia i stają się inicjatorami działań kulturalnych.

Magdalena Fijak-Stasica z Żywca rozwija w uczniach odwagę do eksperymentowania poprzez muzykę i tradycję regionalną. Wspólnie tworzą piosenki i teledyski, poznają lokalnych twórców oraz odkrywają, iż własne pomysły mogą stać się źródłem satysfakcji i poczucia sprawczości.

Wszystkie pokazują, iż nauczycielskie zaangażowanie może otwierać młodym ludziom nowe możliwości, pomagać im przekraczać ograniczenia i uczyć, iż różnorodność jest wartością.

Nazwisko laureatki 20. edycji poznamy 20 listopada 2026 roku, podczas uroczystej gali w Muzeum Historii Polski w Warszawie. Nagroda główna wynosi 20 tys. zł. Pozostałe nominowane nauczycielki otrzymają wyróżnienia i dołączą do społeczności Sendlerowców.

Docenienie, które powinno trwać dłużej niż jeden dzień

W rozmowach o oświacie często skupiamy się na tym, co można zmierzyć: ocenach, egzaminach i realizacji programu. Wszystko to ważne, ale są też inne elementy – niepoliczalne i niemierzalne. Egzaminy nie pokażą, czy uczniowie nauczyli się słuchać, czy potrafią przyznać się do błędu i wyciągnąć z niego wnioski, zareagować na krzywdę albo zaangażować się w sprawę istotną dla lokalnej społeczności. Takie umiejętności rozwijają się w relacjach międzyludzkich i codziennych sytuacjach. Wówczas, gdy podopieczni dostają przestrzeń do działania i wsparcie opiekunów.

Nagroda „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej przypomina, iż praca wychowawcza ma znaczenie wykraczające daleko poza szkolne mury. Docenia osoby, które nie pozostają obojętne, dostrzegają potrzeby młodych ludzi i konsekwentnie budują szkołę opartą na szacunku. Bo dobra edukacja nie polega wyłącznie na tym, by wiedzieć więcej. Chodzi również o to, by lepiej rozumieć siebie i innych, umieć współpracować i mieć odwagę zmieniać rzeczywistość. A nauczycielki i nauczyciele, którzy pomagają młodym ludziom zdobywać te umiejętności, zasługują na uznanie nie tylko podczas uroczystej gali.

Organizator: Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej.

Współorganizator gali: Muzeum Historii Polski.

Patroni honorowi: Minister Edukacji, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka.

Partnerzy: Edukacyjna Fundacja im. Romana Czerneckiego, Fundacja Agencji Rozwoju Przemysłu, KPMG w Polsce, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Program Szkoła Ucząca Się, International Rescue Committee, Fundacja Signum, Fundacja EduTank Edison, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie, Fundacja Pacewiczów, Sun&Snow Apartamenty.

Patroni medialni: „Rzeczpospolita”, rp.pl, Radio 357, Nasze Miasto, Serwis Edukacyjny, „Dyrektor Szkoły” Wolters Kluwer, blog edukacyjny „Aniołki bez Charliego”.

Autorką artykułu jest Katarzyna Banaszek

Publikacja 28.10.2026 r.

Idź do oryginalnego materiału