Poznajcie historię czaszki mamuta włochatego z Bzianki i zobaczcie jego pełnowymiarową rekonstrukcję

krknews.pl 3 godzin temu

Czaszka mamuta włochatego z Bzianki to obiekt unikalny w zbiorach Uniwersytetu Jagiellońskiego, a do tego z bardzo ciekawą historią. Teraz dołącza do niej pełnowymiarowa rekonstrukcja zwierzęcia, którą będzie można oglądać podczas „Soboty z mamutem” w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ. W pierwszy dzień kalendarzowej wiosny, 21 marca 2026 roku, będzie można poznać niezwykłą historię czaszki mamuta włochatego z Bzianki oraz dowiedzieć się, jak powstawała jego pełnowymiarowa rekonstrukcja. Czaszka stanie się centralnym obiektem nowej mamuciej ekspozycji stałej, a jej atrakcją będzie naturalnej wielkości rekonstrukcja mamuta z Bzianki, przedstawiająca zwierzę tak, jak wyglądało, kiedy pod koniec epoki lodowcowej przemierzało step.

„Czaszka mamuta ze zbiorów UJ jest obiektem unikalnym. Choć dobrze zachowane szczątki mamutów z wiecznej zmarzliny z Syberii znane były już w XVII w., to odkryta w połowie XIX w. na terenie dzisiejszego Rzeszowa czaszka jest pierwszą czaszką mamuta włochatego znalezioną na ziemiach polskich i jedną z pierwszych opisywanych z Europy. Badania wieku czaszki wykazały, iż zwierzę żyło około 14 000 lat temu, co czyni go jednocześnie jednym z ostatnich znanych mamutów z ziem obecnej Polski. Mamut z Bzianki był także stosunkowo nieduży, oczywiście jak na przedstawiciela swojego gatunku, bo mierzył zaledwie 2,5 m w kłębie” – informuje Centrum Prasowe UJ.

Czaszka mamuta z bogatą historią

W 1851 roku we wsi Bzianka (obecnie dzielnica Rzeszowa), w głębokim wąwozie zauważono wystającą z lessu tajemniczą kość. Na polecenie Karola Miskyego, ówczesnego właściciela Bzianki, podjęto prace wykopaliskowe, podczas których znaleziono prawie kompletną czaszkę mamuta, wraz z zachowanymi ciosami i fragmentem żuchwy. Znalezisko przekazano do Cesarsko-Królewskiego Wyższego Gimnazjum w Rzeszowie (obecnie I Liceum Ogólnokształcące).

W 1853 roku czaszkę do zbiorów ówczesnego Gabinetu Mineralogicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego pozyskał jego kierownik, prof. Ludwik Zejszner. O tym jak cenny był to nabytek świadczy, iż w zamian rzeszowskie gimnazjum otrzymało ponad 400 minerałów i ok. 130 okazów ptaków i ssaków. Czaszka do zakończenia II wojny światowej znajdowała się w zbiorach Gabinetu Mineralogicznego (a później Geologicznego) UJ, w budynku Collegium Physicum przy ulicy św. Anny 6.

W 1945 roku czaszkę przekazano w depozyt do Muzeum Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności. Po likwidacji PAU w 1952 r. zbiory zoologiczne i paleontologiczne Akademii, a wraz z nimi czaszka mamuta z Bzianki, zostały włączone do krakowskiego oddziału Instytutu Zoologicznego PAN w Warszawie (od 1989 r. Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie). Od 1993 r. czaszka była pokazywana na stałej wystawie Muzeum Przyrodniczego ISEZ PAN.

Dzięki kwerendzie archiwów i współpracy z dyrekcją ISEZ PAN po 75 latach, w 2020 roku, czaszka powróciła do zbiorów uniwersyteckich. Stała się ozdobą wystawy stałej w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ, które jest kontynuatorem założonego w 1783 r. Gabinetu Historii Naturalnej.

Nowa ekspozycja z rekonstrukcją mamuta

Wiosną tego roku czaszka stanie się centralnym obiektem nowej mamuciej ekspozycji stałej. Jej atrakcją będzie także naturalnej wielkości rekonstrukcja mamuta z Bzianki, przedstawiająca zwierzę tak, jak wyglądało, kiedy pod koniec epoki lodowcowej przemierzało step.

Dwuipółmetrowa rekonstrukcja mamuta włochatego powstała w pracowni artystycznej Kamyk.pl z Ostrowca Świętokrzyskiego, specjalizującej się w rekonstrukcjach paleontologicznych. Model mamuta powstał we współpracy z naukowcami, dzięki połączeniu umiejętności rzeźbiarskich artystki Ewy Stawiarskiej współpracującej z pracownią oraz nowoczesnych technologii m.in. skanowania laserowego i frezowania w 3D. Po prawie roku intensywnej pracy, z czego ponad trzy miesiące zajęło pokrywanie ogromnego modelu futrem (na jego pokrycie zużyto ponad 20 kg włosia) mamut wygląda jak żywy!

A jak ktoś nie wierzy, może osobiście przekonać się o tym podczas „Soboty z mamutem” w Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ. „Sobota z mamutem” przyniesie jeszcze jedną zmianę – antresola w sali geologiczno–paleontologicznej Centrum zostanie na stałe udostępniona dla zwiedzających. Będzie można tam zobaczyć nowe ekspozycje – „Skarbiec Ziemi”, „Gleby Polski” oraz „Rośliny kopalne”, a także nowe nabytki Centrum.

Centrum Edukacji Przyrodniczej znajduje się przy ul. Gronostajowej 5 w Krakowie. Czynne jest od wtorku do soboty w godz, 9-15. Na zwiedzanie z przewodnikiem trzeba sobie zarezerwować miejsce, zwiedzanie samodzielne nie wymaga wcześniejszej rezerwacji. Więcej – CEP – Centrum Edukacji Przyrodniczej – Uniwersytet Jagielloński.

(GEG)

Idź do oryginalnego materiału